ผลิตภัณฑ์ปลานิล


ปรับปรุงข้อมูล : 3/12/2561 13:03:37     อ่าน : 578

โครงการการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากและชุมชนเข้มแข็ง : ระบบการผลิตสัตว์น้ำ (กบ ปลานิล ปลาสลิด)

และการสร้าง Brand สัตว์น้ำอินทรีย์ต้นแบบเพื่อวิสาหกิจชุมชนจังหวัดเชียงใหม่

ผู้รับผิดชอบโครงการ : ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ว่าที่ร้อยตรี ดร. จงกล  พรมยะ

หลักการและเหตุผล :

     ความจำเป็นเร่งด่วน นโยบายรัฐบาล กฎหมาย ระเบียบ / ข้อมูลสถิติ สถานการณ์ / กรณีที่เป็นโครงการต่อเนื่องควรอธิบายด้วยว่า ปีที่ผ่านมาผลการดำเนินงานเป็นอย่างไร แล้วในปีปัจจุบันคาดว่าผลการดำเนินงานเป็นอย่างไร และหากไม่ได้ดำเนินการอย่างต่อเนื่องจะส่งผลกระทบต่อองค์กร/กลุ่มเป้าหมาย/พื้นที่/ประเด็น อย่างไร
แผนพัฒนาประเทศปี พ.ศ.2560-2564 รัฐได้ให้ความสำคัญกับการพัฒนาการเกษตรสู่ความเป็นเลิศด้านอาหาร ที่ครอบคลุมประเด็นปริมาณการผลิตสินค้าเกษตรและอาหารเพียงพอและความหลากหลายต่อความต้องการในการบริโภค มีคุณภาพมาตรฐานเทียบเท่าระดับสากลและมีความปลอดภัยอย่างต่อเนื่อง พื้นที่เกษตรอินทรีย์ที่ได้รับการรับรองมาตรฐานเพิ่มขึ้นเป็น 500,000 ไร่ในปี 2564 โดยการเร่งพัฒนาและขับเคลื่อนการผลิตเกษตรอินทรีย์อย่างจริงจัง เกษตรกรสามารถพึ่งพาตนเองทางด้านอาหาร มีหลักประกันมั่นคงด้านอาชีพและมีคุณภาพชีวิตที่ดี รวมทั้งเกษตรกรรุ่นใหม่เข้าสู่ภาคเกษตรอย่างต่อเนื่อง โดยให้ความสำคัญกับการอนุรักษ์ฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเพื่อสนับสนุนฐานการผลิตการเกษตรที่เข็มแข็งและยั่งยืน เพื่อสร้างวิสาหกิจชุมชน ซึ่งจังหวัดเชียงใหม่ และประเทศไทย เป็นเมืองท่องเที่ยวและเป็นประเทศที่สามารถผลิตอาหารเป็นครัวของโลกได้ มีผู้ต้องการบริโภคสัตว์น้ำจากการเพาะเลี้ยงเพิ่มขึ้นเป็นจำนวนมาก เนื่องจากเป็นอาหารสุขภาพตลอดจนสัตว์น้ำจากธรรมชาติลดลง การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำเป็นอาชีพนับวันมีความสำคัญมากขึ้น ปัจจุบันผู้บริโภคหันมาสนใจอาหารสัตว์น้ำที่ปลอดภัยและสัตว์น้ำอินทรีย์มากขึ้น หลักการใช้วัตถุดิบสำหรับการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำอินทรีย์ คือ ต้องมีองค์ประกอบที่เป็นวัตถุดิบธรรมชาติหรือเกษตรอินทรีย์ไม่ต่ำกว่า ร้อยละ 60 รวมทั้งต้องเป็นวัตถุดิบที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยที่สุด การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำอินทรีย์ เป็นกระบวนการผลิตสัตว์น้ำเพื่อให้ได้ผลิตผลหรือผลิตภัณฑ์ ตามหลักการ และมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ (มาตรฐาน มกท, 2555 (IFOAM); มาตรฐาน กรมประมง, 2550)
     จังหวัดเชียงใหม่มีเกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำที่ขึ้นทะเบียนจำนวน 12,468 ราย มีพื้นที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำประมาณ 9,355 ไร่และมีพื้นที่ทำการประมงน้ำจืด ประมาณ 1,394,515 ไร่ ผลผลิตสัตว์น้ำของจังหวัดเชียงใหม่ ประมาณ 18 ตัน/วัน (จากการเพาะเลี้ยง 11 ตัน จับจากแหล่งน้ำธรรมชาติ 7 ตัน) ปริมาณความต้องการบริโภคสัตว์น้ำในจังหวัดเชียงใหม่ ประมาณ 40 ตัน/วัน ส่วนที่เหลือนำเข้าจากต่างจังหวัด(ประมาณ 50 เปอร์เซ็นต์) ได้แก่ เชียงราย ลำปาง นครสวรรค์ สุพรรณบุรี พิษณุโลก อุตรดิตถ์เป็นต้น สัตว์น้ำจืดที่นิยมบริโภคได้แก่ ปลานิล ปลาทับทิม ปลาดุก ปลาช่อน ปลาสวาย ปลาหมอไทย กบ ปลาสลิด และกุ้ง ชนิดสัตว์น้ำที่เกษตรกรนิยมเลี้ยงมากที่สุด ได้แก่ ปลานิล ปลาทับทิม ปลาดุก ปลาหมอไทย ปลาสลิด ปลาตะเพียน ปลากดหลวง ปลาสวาย กบฯลฯ จะเห็นได้ว่าปลานิล ปลาหมอไทย ปลาดุก ปลาสลิด กบ เป็นปลาที่ผู้บริโภคต้องการ (ประมงจังหวัดเชียงใหม่, 2550) การจัดระบบการผลิตให้สอดคล้องกับศักยภาพพื้นที่และความต้องการของตลาดตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ การส่งเสริมการรวมกลุ่มเพื่อวิสาหกิจชุมชน ในการผลิตทางการเกษตร การสร้างโอกาสในการเข้าถึงนวัตกรรมและเทคโนโลยีทันสมัย และการเพิ่มมูลค่าผลผลิตภาคเกษตร (สำนักงานคณะกรรมการการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, 2558) ในส่วนภูมิภาค
     มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เป็นมหาวิทยาลัยที่มีความเชี่ยวชาญด้านการเกษตรในพื้นที่ภาคเหนือตอนบนได้กำหนดยุทธศาสตร์การพัฒนามหาวิทยาลัยสู่การเป็นมหาวิทยาลัยเกษตรอินทรีย์ มหาวิทยาลัยสีเขียว และมหาวิทยาลัยเชิงนิเวศน์ในแผนพัฒนามหาวิทยาลัยระยะ 15 ปี มีนโนบายที่ผลักดันให้มีงานวิจัย และบริการวิชาการ เพื่อสร้างองค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรมด้านเกษตรปลอดภัย และเกษตรอินทรีย์ และมีฐานเรียนรู้โดยเฉพาะ ฐานเรียนรู้ด้านการประมง รวมถึงมีบุคคลากรที่เชี่ยวชาญด้านการประมง ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ในด้านการใช้ประโยชน์องค์ความรู้จากงานวิจัย เพื่อชุมชนจำเป็นต้องคำนึงถึงองค์ความรู้เชิงประจักษ์ และชุมชนที่จะรับองค์ความรู้มีความพร้อมในการรับการเปลี่ยนแปลง รวมถึงสภาพปัญหาและความต้องการของชุมชน จากการทำงานร่วมกับชุมชนของมหาวิทยาลัยแม่โจ้ ได้พื้นที่นำร่อง ดำเนินการร่วมกับ ชุมชนเพื่อพัฒนาวิสาหกิจชุมชนจังหวัดเชียงใหม่ ในการใช้ประโยชน์องค์ความรู้จากงานวิจัยด้านการประมง ของมหาวิทยาลัยเพื่อพัฒนาชุมชน ตำบลหนองหาร ตำบลป่าไผ่ ตำบลหนองจ๊อม ตำบลสันทรายหลวง อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ ในปีงบ ประมาณ 2558 และปีงบประมาณ 2560 ได้มีการดำเนินการในฐานเรียนรู้ผลิตลูกปลานิล และการเลี้ยงปลานิลในระบบ biofloc ในมหาวิทยาลัยแม่โจ้ และส่งเสริมองค์ความรู้ด้านการประมงที่เกษตรกรต้องการดังนี้ 

1.มีการเลี้ยงปลานิลในระบบ ระบบ biofloc ในหมู่บ้านแม่แก๊ดน้อย ตำบลหนองจ๊อม และในหมู่บ้านแม่แก๊ดหลวง ตำบลสันทรายหลวง อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่
2.นำองค์ความรู้ส่งเสริมกระบวนการเพาะเลี้ยงปลานิลปลอดภัยมุ่งสู่อินทรีย์
3.ให้มีความร่วมมือดำเนินการกับกรมประมง เทศบาลในพื้นที่
4.สร้างนักศึกษาเพื่อเป็นวิทยากรและเกษตรกรรุ่นใหม่ในการติดตามการเพาะเลี้ยงของเกษตรกร
5.ได้ผลิตภัณฑ์ เช่น ปลานิลแดดเดียว 30 กิโลกรัม/สัปดาห์ มีผลผลิตไม่เพียงพอต่อการจำหน่าย

     จากการดำเนินงานในพื้นที่ ตำบลหนองจ๊อม และตำบลสันทรายหลวง อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ ในปีงบ ประมาณ 2558 และปีงบประมาณ 2560 ได้นำองค์ความรู้ด้านการประมงและส่งเสริมเกษตรกรที่ผ่านมา ได้รับทราบข้อมูลของชุมชน สภาพปัญหาและความต้องการของชุมชน ต้องการขยายพื้นที่การเพาะเลี้ยงปลานิล เพิ่มในตำบลหนองจ๊อม และตำบลสันทรายหลวง อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ และองค์ความรู้ด้านการเพาะเลี้ยงกบ และการเพาะเลี้ยงปลาสลิด ตำบลป่าไผ่ ตำบลหนองหาร เทศบาลแม่โจ้ อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ เพื่อพัฒนาสัตว์น้ำที่มีในพื้นที่อยู่แล้ว และต้องการความรู้ด้านต่างๆ เพื่อพัฒนาชุมชนให้เข้มแข็งและยั่งยืนต่อไป ดังนี้ 

1.ให้มีฐานเรียนรู้ด้านการประมงเพื่อผลิตสัตว์น้ำ (ปลานิล กบ และปลาสลิด เพื่อจำหน่ายลูกพันธุ์)
2.นำองค์ความรู้ส่งเสริมกระบวนการเพาะเลี้ยงกบปลอดภัย และปลานิล ปลาสลิดอินทร์สู่เกษตรกร
3.ให้มีความร่วมมือดำเนินการกับกรมประมง เทศบาลในพื้นที่เพิ่มขึ้น
4.สร้างนักศึกษาเพื่อเป็นวิทยากรและเกษตรกรรุ่นใหม่ในการติดตามการเพาะเลี้ยงของเกษตรกรเพิ่มมากขึ้น
5.แปรรูปผลิตภัณฑ์ปลานิล ปลาสลิดแดดเดียว และกบจำหน่ายในชุมชน และตลาดเกษตรมหาวิทยาลัยแม่โจ้
6.การจัดตั้งกลุ่มวิสาหกิจชุมชน
     จากข้อมูลดังกล่าวข้างต้นการดำเนินการเพื่อให้เกิดความเข้มแข็งของกลุ่มวิสาหกิจชุมชน หากมีการดำเนินงานแบบองค์รวมที่มีส่วนประกอบของการสนับสนุนจากภาครัฐ การใช้ฐานความรู้ ฐานคุณธรรม จิตสานึกแห่งความดี การพึ่งพาตนเอง โดยใช้การพัฒนาอาชีพของเกษตรกรเป็นประเด็นสำคัญในการสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาจะสามารถสร้างความเข้มแข็งและความยั่งยืนของกลุ่มและกิจกรรมต่างๆ ได้

วัตถุประสงค์ :

  1. เพื่อพัฒนาฐานเรียนรู้เพื่อพัฒนาระบบการผลิตสัตว์น้ำปลอดภัยมุ่งสู่อินทรีย์ (การเพาะเลี้ยงปลานิล กบ และปลาสลิด) ใช้ประโยชน์องค์ความรู้จากงานวิจัยของมหาวิทยาลัย เพื่อสร้างความเข้มแข็งและการพึ่งพาตนเองของกลุ่มวิสาหกิจชุมชน
  2. เพื่อสร้างเกษตรกรรุ่นใหม่ด้านการประมง และสร้างต้นแบบประมงปลอดภัยมุ่งสู่ประมงอินทรีย์ จากต้นน้ำถึงปลายน้ำมีผลิตภัณฑ์ด้านการประมงจำหน่าย
  3. เพื่อผลิตอาหารสัตว์น้ำโดยใช้ทรัพยากรในพื้นที่อย่างมีประสิทธิภาพ สนองแนวคิดตามแนวทางปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงร่วมรักษาระบบนิเวศน์สิ่งแวดล้อม เพื่อพัฒนาวิสาหกิจชุมชน ให้มีความพอดี พอเพียงมีชีวิตที่ดีและยั่งยืน

เครือข่ายเกษตรกร :

1) เกษตรกรผู้สนใจ กลุ่มผู้เลี้ยงปลาสันทรายและเชียงใหม่ ต.สันทรายหลวง ต.หนองจ๊อม อ.สันทราย จ.เชียงใหม่
2) สำนักงานประมงอำเภอสันทราย จ.เชียงใหม่
3) เกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ จังหวัดเชียงใหม่ และเขตภาคเหนือของประเทศไทย

ติดต่อโครงการ :

คณะเทคโนโลยีการประมงและทรัพยากรทางน้ำ มหาวิทยาลัยแม่โจ้
Website : www.fishtech.mju.ac.th