ชีวภัณฑ์, แมลงควบคุมศัตรูพืช


ปรับปรุงข้อมูล : 4/12/2561 15:10:40     อ่าน : 460

โครงการการจัดการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธีเพื่อการผลิตพืชอาหารเกษตรอินทรีย์ 

ผู้รับผิดชอบโครงการ : อาจารย์ ดร.พิภัทร เจียมพิริยะกุล

หลักการและเหตุผล :

     ตามที่จังหวัดเชียงใหม่ ได้ดำเนินการเพื่อขับเคลื่อนยุทธศาสตร์จังหวัดตามนโยบายความปลอดภัยทางด้านอาหารของจังหวัดเชียงใหม่ เพื่อมุ่งสู่ "เชียงใหม่เมืองอาหารปลอดภัยในปี 2560" ก่อให้เกิดการบูรณาการร่วมกับหน่วยงานต่างๆ ภายในจังหวัดและมหาวิทยาลัยแม่โจ้ก็เป็นหน่วยงานหนึ่งที่ได้บูรณาการยุทธศาสตร์มหาวิทยาลัยเข้ากับยุทธศาสตร์อาหารปลอดภัยของจังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งองค์ความรู้และแนวทางในการจัดการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธีเป็นแนวทางหนึ่งซึ่งมีความสำคัญที่จะสามารถช่วยในการขับเคลื่อนนโยบายและยุทธศาสตร์ดังกล่าวได้ เนื่องจากในการผลิตพืชอินทรีย์นั้นประกอบด้วยปัญหาหลักๆ 2 ประการ ได้แก่ 1. การจัดการดินและธาตุอาหารพืช และ 2. การควบคุมศัตรูพืช ดังนั้น แนวทางในการจัดการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี จึงเป็นแนวทางในการที่จะช่วยแก้ปัญหาการจัดการศัตรูพืชได้อย่างเหมาะสม และปลอดภัย ซึ่งจะนำไปสู่การผลิตเกษตรอินทรีย์ จึงควรมีการสาธิต ถ่ายทอดและส่งเสริมขั้นตอนและแนวทางในการจัดการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธีให้กับเกษตรกรสามารถนำไปปฏิบัติและใช้ประโยชน์ได้จริงในพื้นที่ของตนเองได้อย่างมีประสิทธิภาพ และสามารถขยายผลสู่เกษตรกรรายอื่นๆ เป็นวงกว้าง ซึ่งจะช่วยสร้างความเข้มแข็งในการผลิตเกษตรอินทรีย์และการพัฒนาอุตสาหกรรมอาหารอินทรีย์ของจังหวัดเชียงใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพต่อไป
     โครงการการจัดการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธีเพื่อการผลิตพืชอาหารเกษตรอินทรีย์ ประกอบด้วยกิจกรรมบริการวิชาการซึ่งจะสามารถช่วยสร้างความเข้มแข็งให้กับครัวเรือนและชุมชนของเกษตรกร และผู้สนใจทั่วไป ที่ได้รับอบรม และถ่ายทอดแนวทางและวิธีการในการจัดการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี และการศึกษาจากต้นแบบแปลงสาธิต ซึ่งหากเกษตรกรและผู้สนใจสามารถผลิตเชื้อจุลินทรีย์เพื่อนำไปใช้ในการจัดการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธีได้อย่างถูกต้องและมีประสิทธิภาพ จะสามารถทำให้เกิดความยั่งยืนของการพึ่งพาตนเองของเกษตรกรและชุมชนในการผลิตพืชอาหารปลอดภัย รวมถึงแนวทางการจัดการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธีที่ได้ถ่ายทอดสามารถช่วยให้กระบวนการผลิตพืชอาหารมีความปลอดภัยทั้งต่อกลุ่มเกษตรกรผู้ผลิต ผู้บริโภค และสภาพแวดล้อม ซึ่งสอดคล้องกับยุทธศาสตร์จังหวัดตามนโยบายความปลอดภัยทางด้านอาหารของจังหวัดเชียงใหม่และยุทธศาสตร์มหาวิทยาลัยแม่โจ้ "โครงการพัฒนาอุตสาหกรรมอาหารอินทรีย์จังหวัดเชียงใหม่"

วัตถุประสงค์ :

  1. เพื่อให้เกษตรกรและผู้สนใจมีความรู้และความเชื่อมั่นในแนวทางการจัดการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี จากการศึกษาจากต้นแบบแปลงสาธิต
  2. เพื่อให้เกษตรกรที่ผ่านการฝึกอบรมสามารถจัดการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธีได้อย่าง เหมาะสมและมีประสิทธิภาพในกระบวนการผลิตพืชอาหารเกษตรอินทรีย์

 

เครือข่ายการจัดฝึกอบรม :

1) ชุมชนบ้านหม้อ ต.ป่าไผ่ อ.สันทราย จ.เชียงใหม่
2) ชุมชนบ้านป่าจี้ ม.2 บ้านป่าจี้ ต.ทุ่งหลวง อ.พร้าว จ.เชียงใหม่
3) ชุมชนกาดท่าน้ำ ม.7 ต.สันผีเสื้อ อ.เมือง จ.เชียงใหม่
4) เกษตรกรบ้านสันทราย ม.16 ต.สันทราย อ.ฝาง จ.เชียงใหม่
5) เกษตรกรบ้านหนองเย็น ม.2 ต.ทุ่งปี้ อ.แม่วาง จ.เชียงใหม่
6) เกษตรกรบ้านสันป่ากว๋าว ม.10 ต.ท่าวังตาล อ.สารภี จ.เชียงใหม่

 

ติดต่อโครงการ :

ศูนย์วิจัยควบคุมศัตรูพืชโดยชีวินทรีย์แห่งชาติ ภาคเหนือตอนบน มหาวิทยาลัยแม่โจ้
ตู้ ป.ณ.11 แม่โจ้ ตำบลหนองหาร อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ 50290
โทรศัพท์/โทรสาร 0-5349-8243,0-5387-3000 ต่อ 2016

Website : www.biocontrol.mju.ac.th

โครงการศูนย์กลางการเรียนรู้เทคโนโลยีการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธีมหาวิทยาลัยแม่โจ้

(MJU- Biological Control Technology Learning Center) เพื่อการผลิตพืชอินทรีย์

ผู้รับผิดชอบโครงการ : ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ศมาพร  แสงยศ

หลักการและเหตุผล :

     การควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี (Biological control) เป็นกลยุทธ์หนึ่งของการควบคุมศัตรูพืช (Pest control) ซึ่งโดยทั่วไปและเป็นส่วนใหญ่ มีการนำมาใช้เป็นวิธีการหนึ่งในการควบคุมแมลงศัตรูพืช ไรศัตรูพืช สัตว์ศัตรูพืช และ วัชพืชชนิดต่างๆ ที่มีความสำคัญทางการเกษตร และ สาธารณสุข การควบคุมโดยชีววิธี เป็นการควบคุมศัตรูพืชในเป้าหมาย (target pests) โดยการใช้สิ่งมีชีวิตที่มีประโยชน์ (beneficial organisms) ชนิดต่างๆ ที่เรียกกันโดยรวมเป็น “ศัตรูธรรมชาติ” (natural enemy) ซึ่งประกอบด้วย ตัวห้ำ (predator) และ ตัวเบียน (insect parasite หรือ parasitoid) ที่ส่วนใหญ่จะเป็นแมลงตัวห้ำ และแมลงตัวเบียนที่กินแมลง (entomophagous insects) และ เชื้อโรค (pathogens) ซึ่งส่วนใหญ่ ประกอบด้วย แบคทีเรีย (bacteria) เชื้อรา (fungus) ไวรัส (virus) โปรโตซัว (protozoa) และ ไส้เดือนฝอย (nematodes) ที่เป็นสาเหตุของโรคที่ทำให้แมลงตาย โดยเชื้อโรคต่างๆ เหล่านี้ มีการเรียกกันโดยรวมทั่วๆ ไปเป็น entomopathogens และในปัจจุบัน ควรจะมีการนำมาใช้เป็นกลยุทธ์หลักของการควบคุมศัตรูพืชในบริบทของ “ระบบการบริหารศัตรูพืชแบบบูรณภาพ” (Integrated pest management หรือ IPM system) ดังนั้นการควบคุมแมลงศัตรูพืชโดยชีววิธีจึง เป็นการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรที่มีชีวิต ที่มีอยู่ตามธรรมชาติ ซึ่งในทางเศรษฐศาสตร์เรียกว่า “ต้นทุนตามธรรมชาติ” (natural cost) โดยเฉพาะอย่างยิ่งการใช้ศัตรูธรรมชาติซึ่งเป็นปัจจัยการผลิตภายในระบบที่สามารถฟื้นฟูและเพิ่มปริมาณให้มากขึ้นได้ (internal renewable input) อีกทั้งมีความยั่งยืน เนื่องจากสามารถที่จะเพิ่มปริมาณและขยายพันธุ์ได้เองในธรรมชาติ หากมีการจัดการที่เหมาะสม มีความปลอดภัย อีกทั้งไม่มีผลกระทบในทางลบต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อม ด้วยเหตุนี้ การควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี จึงมีบทบาทสูงอย่างมาก ในการช่วยลดการใช้ปัจจัยผลิตจากภายนอก (external input) เช่น สารเคมีกำจัดศัตรูพืช ประกอบกับได้มีการวิจัยและพัฒนาในด้านวิทยาการที่เกี่ยวข้องกับศาสตร์แห่งการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธีอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ทันต่อโลกยุคใหม่อยู่เสมอ ดังนั้นการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี จึงเป็นกลไกหนึ่งสำหรับการขับเคลื่อนการเกษตรยั่งยืน (sustainable agriculture) การเกษตรอินทรีย์ (organic farming) และ แนวทางเศรษฐกิจพอเพียง (sufficiency economy) ซึ่งสอดคล้องกับยุทธศาสตร์เกษตรอินทรีย์และสมุนไพรของมหาวิทยาลัยแม่โจ้ และนโยบายของรัฐบาลแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 ยุทธศาสตร์ที่ 3 การสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจและแข่งขันได้อย่างยั่งยืน ซึ่งได้มีแนวทางการพัฒนาด้านการเกษตรซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของการพัฒนาประเทศ กล่าวคือการ ส่งเสริมและเร่งขยายผลแนวคิดการทำการเกษตรตามหลักปรัชญาของ เศรษฐกิจพอเพียง โดย ส่งเสริมขยายผลและพัฒนาการผลิตในระบบ เกษตรกรรมยั่งยืน ทั้งในรูปแบบเกษตรทฤษฏีใหม่ เกษตรผสมผสาน วนเกษตร เกษตรอินทรีย์ เกษตร ธรรมชาติ รวมถึงการทำเกษตรกรรมตามหลักการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี โดยสนับสนุนบทบาทเครือข่าย ปราชญ์ชาวบ้านในการขับเคลื่อน และการปรับกลไกและโครงสร้างพื้นฐานด้านการเกษตรที่จำเป็นในการทำเกษตรกรรมยั่งยืน อาทิ การพัฒนาระบบข้อมูลเกษตรกรรมยั่งยืน การสร้างองค์ความรู้ ควบคุมการใช้สารเคมีการเกษตรที่ เป็นอันตรายต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อมอย่างเคร่งครัด โดยเฉพาะสารเคมีกำจัดศัตรูพืช ส่งเสริมการใช้ ผลิตภัณฑ์ชีวภาพทดแทนสารเคมีการเกษตรให้เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง รวมทั้งการใช้สารเคมีการเกษตรอย่าง เหมาะสมตามหลักวิชาการ เพื่อลดผลกระทบด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อม เป็นต้น ทั้งนี้
     ดังนั้นโครงการบริการวิชาการนี้ จึงมีเป้าหมายหลักในการจัดตั้ง “ศูนย์เรียนรู้ด้านเทคโนโลยีด้านการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี (Biological Control Technology Learning Center – MJU- BCTLC)” โดยจะมีหน้าที่หลักซึ่งเชื่อมโยงกับพันธกิจหลักของสถาบันการศึกษาและอุตสาหกรรมอาหารอินทรีย์ ได้แก่ (1)การผลิตบัณฑิตที่มีความรู้ ทักษะ และประสบการณ์ด้านการดำเนินงาน ด้านการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธีสู่ตลาดแรงงานด้านการบริหารจัดการศัตรูพืช ครอบคลุมทั้ง แมลงศัตรูพืช โรคพืช และวัชพืช (2) การสร้างองค์ความรู้ และผลงานทางวิชาการในรูปแบบต่างๆ เพื่อให้บริการทางวิชาการแก่สังคม ทั้งด้านองค์ ความรู้และเชื้อพันธุ์ศัตรูธรรมชาติที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพ ในปัจจุบันในด้านการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี และ (3) การสร้างเครือข่ายด้านการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี ทั้งระดับท้องถิ่น ประเทศ และนานาประเทศ ซึ่งจะส่งผลให้เกิดการขยายของอุตสาหกรรมเกษตรอินทรีย์อย่างเป็นระบบและมีความยั่งยืน ซึ่งโครงการนี้เป็นโครงการต่อเนื่อง ได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากทางมหาวิทยาลัย ในปี งบประมาณ 2559 และ 2560 โดยได้มีการพัฒนาเป็น MJU- BCTLC ซึ่งประกอบด้วย อาคารปฏิบัติการพื้นที่ 150 ตารางเมตร และพื้นสาธิตจำนวน 3 ไร่ ณ บริเวณพื้นที่ฟาร์มมหาวิทยาลัยแม่โจ้ รวมถึงส่วนห้องปฏิบัติการการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี มหาวิทยาลัยแม่โจ้ (MJU- Biological Control Laboratory – MJU-BCL) สถาบันบริการตรวจสอบคุณภาพและมาตรฐานผลิตภัณฑ์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เพื่อใช้สำหรับศึกษาวิจัย พัฒนาเทคโนโลยี ผลิตเชื้อพันธุ์ศัตรูธรรมชาติ ส่งเสริมกิจกรรมด้านการเรียนการสอน และให้บริการด้านการฝึกอบรม ด้านการควบคุมโดยชีววิธี โดยขณะนี้กำลังอยู่ในขั้นตอนการดำเนินงาน และในส่วนผลการดำเนินงานที่แล้วเสร็จเช่น การจัดทำฐานข้อมูลด้านการควบคุมโดยชีววิธี การสร้างเครือข่ายภาครัฐ เกษตรกร และเอกชน จำนวนรวม 100 ราย การบูรณาการการเรียนการสอนในวิชาเรียนที่เกี่ยวข้อง อย่างน้อย 2 หลักสูตรในคณะผลิตกรรมการเกษตร และการผลิตและเผยแพร่องค์ความรู้ เช่น การเพาะเลี้ยงด้วงเต่าตัวห้ำ การผลิตเชื้อจุลินทรีย์ป้องกันกำจัดแมลงศัตรูพืช และการใช้เทคโนโลยีด้านการควบคุมโดยชีววิธีในการผลิตพริกอินทรีย์เป็นต้น ทั้งนี้เพื่อให้เกิดความต่อเนื่องของโครงการฯ โดยมีการขยายผลไปสู่การปฏิบัติที่สำฤทธิ์ตามวัตถุประสงค์และมีความยั่งยืน โดยคาดว่าศูนย์ดังกล่าวจะสามารถรองรับการใช้ประโยชน์ด้านการบริการวิชาการได้เต็มศักยภาพภายในสิ้นปีงบประมาณ 2560 ดังนั้นกิจกรรมของโครงการที่คาดว่าจะดำเนินการต่อไปในปีงบประมาณ 2561 ที่เสนอโครงการนี้ ได้แก่ การพัฒนาพื้นที่สาธิตและฐานผลิตเชื้อพันธ์ศัตรูธรรมชาติเพิ่มเติมอีก 2 ไร่ (รวมเป็น 5 ไร่) การเพิ่มขีดความสามารถของการให้บริการทางวิชาการโดยพัฒนาขีดความสามารถด้านความรู้ความเชี่ยวชาญด้านบุคลากรและ/หรือบัณฑิตด้านการควบคุมโดยชีววิธี การบูรณาการกับการเรียนการสอนซึ่งเน้นการปฏิบัติจริงเต็มรูปแบบ และการให้บริการด้านการฝึกอบรมฯ ถ่ายทอดและเผยแพร่องค์ความรู้ ควบคู่ไปกับการพัฒนาเทคโนโลยีและองค์ความรู้ใหม่อยู่เสมอ ซึ่งกิจกรรมเหล่านี้จะเป็นการเสริมสร้างความเข้มแข็งของกลไกการขับเคลื่อนสู่การเป็นผู้นำด้านการเกษตรที่ยั่งยืน และสองคล้องกับนโยบายของมหาวิทยาลัยและรัฐบาลต่อไป

วัตถุประสงค์ :

  1. เพื่อเป็นศูนย์กลางสำหรับการให้บริการด้านวิชาการ แก่กลุ่มเป้าหมายได้แก่ นักศึกษาระดับปริญญา และบัณฑิตศึกษา ในมหาวิทยาลัยแม่โจ้ และมหาวิทยาลัยเครือข่าย ทั้งในและต่างประเทศ หน่วยงานบริการวิชาการอื่นๆ และเกษตรและประชาชนทั่วไป
  2. เพื่อเป็นศูนย์กลางการผลิตเชื้อพันธุ์ศัตรูธรรมชาติที่ผ่านการควบคุมคุณภาพ และมีประสิทธิภาพ เพื่อให้บริการเครือข่ายการผลิตพืชอินทรีย์ ในมหาวิทยาลัยแม่โจ้ และเกษตรกรจังหวัดเชียงใหม่
  3. เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้เทคโนโลยี ตลอดจน แนวทางการใช้ประโยชน์ และการอนุรักษ์ศัตรูธรรมชาติ เพื่อการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี ในระบบการเกษตรอินทรีย์เชียงใหม่

  

ติดต่อโครงการ :

ศูนย์เรียนรู้เทคโนโลยีการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้
63 หมู่ 4 ตำบลหนองหาร อำเภอสันทราย เชียงใหม่ 50290
มือถือ 081 374 5126 อีเมล์: sama_mju@yahoo.com

Facebook : ศูนย์เรียนรู้เทคโนโลยีการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี มหาวิทยาลัยแม่โจ้